DOĞURGANLIK DÖNEMİNDEKİ KADINLARDA YUMURTALIK KİSTLERİ NASIL OLUŞUR? NASIL TEDAVİ EDİLİR?

Doğurganlık yaşındaki kadınlarda yumurtalık kistleri (over kistleri), yumurtalıklarda gelişen içi sıvı dolu yapılardır. Çoğu kist iyi huylu (benign) ve yumurtalığın çalışması esnasında oluşan fonksiyonel niteliktedir; yani hormonal döngüye bağlı olarak oluşur ve genellikle kendiliğinden kaybolur. Ancak bazı kistler TÜMÖRAL Kütle özellikleri taşır, kötü huylu (malign) yani patolojik olabilir ve cerrahi işlem gerektirebilir.

1. YUMURTALIK KİSTLERİNİN SINIFLANDIRILMASI

A. Fonksiyonel (fizyolojik) kistler

Hormonal döngünün normal bir parçasıdır.

1. Follikül kisti:

   • Ovulasyon gerçekleşmediğinde olgunlaşan folikül büyüyerek kiste dönüşür.

   • Genellikle <6 cm’dir ve birkaç haftada kendiliğinden kaybolur.

2. Korpus luteum kisti:

3. Yumurtlamadan sonra oluşan korpus luteumun içi sıvı veya kan ile dolarsa oluşur.

4. Adet gecikmesine yol açabilir.

5. Teka lutein kistleri:

6. Genellikle hCG düzeyi yüksek olan durumlarda (gebelik, mol gebelik, koryokarsinom) görülür.

7. İki taraflıdır.

B. Patolojik kistler

Hormonal döngüyle ilişkili olmayan, tedavi gerektiren yapılardır.

1. Seröz kistadenom: Genellikle tek taraflı, içi seröz sıvı dolu.

2. Müsinöz kistadenom: Mukus benzeri yoğun içerikli, dev boyutlara ulaşabilir.

3. Dermoid kist (matür kistik teratom): Kıl, diş, kemik içerebilir (germ hücreli tümör).

4. Endometrioma: "Çikolata kisti" olarak bilinir; endometriozisle ilişkilidir.

5. Polikistik over (PCOS): Hormon dengesizliği sonucu birçok küçük kistin bulunduğu durumdur.

 2. BELİRTİLER

• Alt karın veya kasık ağrısı

• Şişkinlik, dolgunluk hissi

• Adet düzensizlikleri

• Cinsel ilişki veya egzersiz sonrası ağrı

• Nadiren ani, şiddetli ağrı → kist yırtılması (rüptür) veya torsiyon (dönme) belirtisi olabilir.

3. TANI YÖNTEMLERİ

• Pelvik muayene

• Ultrasonografi (USG): Kistin yapısı, boyutu, içeriği belirlenir.

• Kan testleri:

  • Tümör Belirteçleri , CA-125,CA-19.9 vb. (özellikle menopoz sonrası kadınlarda malignite şüphesi için)

  • Hormon düzeyleri (FSH, LH, östrojen, progesteron)

• Gerekirse MRI / BT veya laparoskopi

 4. TEDAVİ YAKLAŞIMI

Tedavi; yaş, menopoz durumu, kistin tipi ve büyüklüğüne göre değişir.

Durum	Yaklaşım
Küçük, fonksiyonel kist (<5 cm)	Gözlem, 6–8 hafta sonra tekrar USG
Hormonal dengesizlik varsa	Doğum kontrol hapları ile baskılama
Persistan veya büyük kist (>6 cm)	Cerrahi değerlendirme
Şiddetli ağrı, torsiyon, rüptür	Acil cerrahi müdahale
Malignite şüphesi	Laparoskopi veya laparotomi ile çıkarım, patolojik inceleme

5. TEDAVİ AKIŞ ŞEMASI (ÖZET)

Yumurtalık kisti saptandı

         │

         ├──> <5 cm ve basit yapıda mı?

         │         │

         │         ├──> Evet → 6-8 hafta gözlem + tekrar USG

         │         └──> Hayır ↓

         │

         ├──> Karmaşık yapı / >6 cm?

         │         │

         │         ├──> Tümör belirteçleri (CA-125 vb.) bak

         │         └──> Malignite şüphesi varsa → Geniş Cerrahi Op.

         │

         └──> Torsiyon / Rüptür → Acil cerrahi müdahale